Otyłość to choroba przewlekła, nie brak silnej woli

Co się zmieniło w rozumieniu otyłości

Światowa Organizacja Zdrowia uznała otyłość za chorobę w 1997 roku, ale w praktyce klinicznej traktowano ją długo jak defekt charakteru. Pacjent słyszał, że ma jeść mniej. Kiedy wracał po roku z tą samą wagą, słyszał to samo, tylko głośniej.

Dzisiejszy obraz jest inny. Otyłość ma charakter przewlekły i nawrotowy, podobnie jak nadciśnienie czy cukrzyca typu 2. Organizm broni najwyższej osiągniętej masy ciała mechanizmami, na które nie mamy świadomego wpływu: spada wydatek energetyczny, rośnie stężenie greliny odpowiadającej za głód, spada stężenie hormonów sytości. Te zmiany utrzymują się latami po zakończeniu odchudzania.

To dlatego pytanie „dlaczego nie potrafisz utrzymać wagi" jest źle postawione. Właściwe brzmi: czym leczymy chorobę, która ma wbudowany mechanizm nawrotu.

BMI to filtr, nie diagnoza

Wskaźnik masy ciała dzieli masę przez kwadrat wzrostu. Jest wygodny, bo liczy się w trzy sekundy, ale nie odróżnia mięśni od tkanki tłuszczowej ani nie mówi, gdzie ta tkanka się odkłada.

Dwie osoby z BMI 32 mogą mieć zupełnie różne ryzyko zdrowotne. Znaczenie ma przede wszystkim otyłość brzuszna, czyli tłuszcz gromadzony wokół narządów wewnętrznych, bo to on wiąże się z insulinoopornością i ryzykiem sercowo-naczyniowym. Dlatego przy kwalifikacji patrzymy nie tylko na BMI, ale też na obwód talii, wyniki badań krwi i choroby współistniejące.

Kryterium włączenia farmakoterapii zwykle brzmi: BMI od 30, albo od 27 przy obecności choroby powiązanej z masą ciała, takiej jak stan przedcukrzycowy, nadciśnienie czy bezdech senny. Ale to punkt wyjścia rozmowy z lekarzem, nie automat.

Ile osób to dotyczy w Polsce

Z pomiarów Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, że na otyłość choruje około 28% dorosłych Polaków, czyli 8 do 9 milionów osób. Zorganizowanym leczeniem objęty jest rząd jednego procenta z nich.

Ta dysproporcja nie bierze się z braku chęci pacjentów. Bierze się stąd, że obesitologia nie jest w Polsce odrębną specjalizacją, publiczna ścieżka leczenia jest wąska, a leki nie mają refundacji w tym wskazaniu.

Co to znaczy dla Ciebie

Jeśli próbowałeś schudnąć wiele razy i za każdym razem waga wracała, to nie jest dowód na Twoją słabość. To typowy przebieg nieleczonej choroby przewlekłej.

Wniosek praktyczny jest taki, że leczenie ma sens tylko wtedy, gdy jest zaplanowane na lata, a nie na jeden sezon. Obejmuje to również moment, w którym odstawiasz lek. Piszemy o tym osobno w tekście o utrzymaniu efektu.